2026 жылдың қаңтар- тамыз айларындағы ішкі сауда

Ішкі сауда секторы экономикалық белсенділіктің маңызды көрсеткіші болып қала береді. 2026 жылдың қаңтар- тамыз айларында Ұлттық статистика бюросының (ҰСБ) мәліметтері бойынша, сауданың жылдық өсу қарқыны өткен жылғы осы кезеңмен салыстырғанда 6,0% құрады (+8,9% 8М2025 жылғы көрсеткіштен). Бөлшек саудадағы жылдық өсу қарқыны қаңтар- тамыз айларында 4,5% құрады (+6,9% 8М2025 жылғы көрсеткіштен), оптодағы өсу қарқыны — 6,7% (+9,8% 8М2025 жылғы көрсеткіштен).

Негізінен тауар айналымының басым бөлігіне жауапты опт сауда, саланың жалпы динамикасын анықтауды жалғастыруда. Оның жалпы сауда көлемінің ішіндегі үлесі шамамен 67%, ал бөлшек саудаға 33% тиесілі. Мұнай өндіру көлемінің төмендеуіне байланысты, сондай-ақ бизнес инвестициялық белсенділігінің төмендеуіне байланысты опт сауданың өсу көрсеткіштері баяулады.

Бөлшек саудадағы динамикаға тұтынушылардың сұранысының өзгеруі, халықтың шығыс құрылымының өзгеруі және тұтынушылық несиелеудің баяулауы әсер етуде. Сонымен бірге бөлшек сауда сегментінде дифференциация байқалады: азық-түлік өнімдерін сату жылдық өсу қарқынымен 10% өсті, ал тұрмыстық емес тауарлардың өткізілуі 1,8% өсті.

Ішкі сауда секторы экономикалық белсенділіктің негізгі көрсеткіштерінің бірі болып табылады. 2026 жылдың қаңтар- тамыз айларында ішкі сауданың өсу қарқыны 2025 жылдың осы кезеңімен салыстырғанда 6,0% құрады (8,9% көрсеткіштен). Өсу қарқынының баяулауы Halyk Business Index мәліметтерімен сәйкес келеді, бұл мәліметтер halykmacro.kz сайтында жарияланады.

1-сурет. Ішкі сауданың динамикасы, % жылдық

 
Дереккөзі: ҰСБ

Опт сауданың өсу қарқыны 2025 жылдың қаңтар- тамыз айларымен салыстырғанда 6,7% құрады (9,8% көрсеткіштен). Опт сегментіне саланың жалпы тауар айналымының 67,1% тиесілі, бұл оны сауданың жалпы динамикасының негізгі факторына айналдырады. Опттық тауар айналымының құрылымында тұрмыстық емес тауарлар мен өндірістік-техникалық мақсаттағы өнімдер басым (79,8%), бұл экономикадағы тауар ағымын қамтамасыз етуде опттық сегменттің маңызды рөлін көрсетеді.

Өткен жылмен салыстырғанда опт сауданың өсу қарқынының баяулауының себебінің бірі — мұнай өндірудің төмендеуі болып табылады (2026 жылға арналған жоспар Қазақстан Республикасының Энергетика министрлігімен 98 млн тоннадан 96 млн тоннаға түзетілді, Каспий құбыр консорциумының жұмысындағы үзілістерге байланысты), сондай-ақ экономиканың жекелеген салаларындағы инвестициялық белсенділіктің төмендеуі: тау-кен өнеркәсібінде (-3,9% жылдық 8М2026 көрсеткішімен) және көлікте (+4,8% жылдық көрсеткішпен). Бұл байланыстың жанама растауы болып табылатын опттық тауар айналымының аймақтық құрылымы: мұнай өндірудің басым бөлігі шоғырланған Атырау облысы жалпы опттық сауданың үшінші орында тұр.

2026 жылдың қаңтар- тамыз айларындағы жалпы опттық сауданың ең үлкен үлесін Алматы қаласы (35,7%), Астана қаласы (14,1%), Атырау облысы (13,4%) және Шымкент қаласы (6,3%) құрады.

Бөлшек саудадағы өсу қарқыны қаңтар- тамыз айларында 4,5% құрады. Мысалы, 2025 жылдың осы кезеңінде өсу 6,9% құраған болатын. Бөлшек сауданың жалпы көлемінде азық-түлік өнімдерінің үлесі 34,1%, тұрмыстық емес тауарлардың үлесі — 65,9%. Бөлшек тауар айналымының динамикасына тұтынушылардың сұранысының құрылымының өзгеруі әсер етеді: жалпы бөлшек сауданың өсу қарқыны баяулауына қарамастан, азық-түлік сегменті тұрмыстық емес сегментке қарағанда жоғарырақ динамика көрсетеді (+10% жылдық көрсеткішпен тұрмыстық емес өнімдерге қарағанда +1,8% жылдық көрсеткішпен). Азық-түлік тұтынуға тұрақты сұранысы бар алғашқы қажеттілік тауарларына жатады, ал тұрмыстық емес тауарларға — әсіресе ұзақ мерзімді тұтыну тауарларына — сұраныс несиелеу құнына, несиелеу жағдайларына және жалпы тұтынушылардың сақтығына өте сезімтал. Бөлшек тауар айналымына тұтынушылық несиелеудің баяулауы және инфляциялық қысымның сақталуы тежеуші әсер етеді.

Тауарлардың негізгі сату арнасы — жеке сауда кәсіпорындары болып табылады — жалпы бөлшек көлемнің 89,2%. Шағын бизнеске, соның ішінде жеке кәсіпкерлерге, бөлшек сауда кәсіпорындарының айналымының негізгі бөлігін (68,1%) қамтамасыз етеді, сондықтан жоғарыда аталған бөлшек сауданың динамикасы, ең алдымен, шағын кәсіпорындарға әсер етеді.

2026 жылдың қаңтар- тамыз айларындағы жалпы бөлшек сауданың ең үлкен үлесін Алматы қаласы (32,3%), Астана қаласы (14%), Қарағанды облысы (7%) және Шығыс Қазақстан облысы (5,4%) құрады.

Сонымен, сауда өткен жылмен салыстырғанда өсу қарқынының баяулауына қарамастан оң динамика көрсетеді. Сонымен бірге сектордың тұрақтылығы негізінен опттық сауда мен бөлшек сауданың азық-түлік сегментінің қолдауымен қамтамасыз етіледі.

Арслан Аронов — Аналитикалық орталық
Бұл жариялымдағы материалды қолданған кезде алғашқы дереккөзге сілтеме жасалуы міндетті.