Қазақстанның газ секторының 2024-2025 жылдардағы дамуының шолуы

Жаңарту: PDF-нұсқасындағы есептің 9-бетіндегі 3-параграфтың редакциясы түзетілді. Түзетілген редакцияны келтіреміз: 

Қазіргі жоспарда (2025-2029 жылдарға арналған) Қашаған мұнай-газ кен орнының зауыты 2026 жылы, ал Жаңаөзен мұнай-газ кен орнының зауыты 2027 жылы іске қосылуы қарастырылған.

2024 жылы біз 2023 жылдың қорытындылары бойынша Қазақстанның газ секторына шолу жасадық, онда саланың дамуының негізгі ерекшеліктері қарастырылды. Осы есеп осы талдауды жалғастырады және 2024–2025 жылдардағы саланың динамикасын, сондай-ақ болашақтағы дамуын анықтайтын негізгі факторларды қамтиды.

2024–2025 жылдары табиғи газдың жалпы өндірісі өсті, өсімнің елеулі бөлігі мұнай-газ кен орындарының ірі кен орындарындағы технологиялық циклінде қолданылатын қосымша газмен байланысты болды. 2025 жылы кері айдау көлемі жалпы өндірістің жартысына жуығын құрады, нәтижесінде жалпы өндіріс көлемінің өсуімен салыстырмалы түрде тауарлық газ ұсынысының ұлғаюы бірдей болды. 

Ресурстық базасының ерекшеліктерімен қатар экономикалық және инфрақұрылымдық мәселелер де сақталады. Олардың негізгілерінің бірі — ішкі нарықтағы баға тұжырымдамасының қолданыстағы моделі. Тауарлық газдың реттелетін бағасының деңгейі нарық қатысушыларының экономикалық көрсеткіштеріне әсер етіп, олардың тиімділігін шектейді және ұлттық газ операторы АҚ «ҚазақГаз» ұлттық компаниясының қаржылық нәтижелеріне әсер етеді. Бұл жағдайда газ өндіру және өңдеу жобаларына жеке капиталды тарту саланы дамытудың ағымдағы міндеттерінің бірі болып қала береді. Бұл аспект та 2025–2029 жылдарға арналған газ саласын дамытудың кешенді жоспарында көрсетілген, онда негізгі мәселелердің қатарында «ресурстық базасын кеңейтудің капитал сыйымдылығы, жеке инвестицияларды тарту қажеттілігі, қосымша өңдеу қуаттарына деген сұраныс, сондай-ақ газ құбырлық инфрақұрылымдағы жобалардың тиімсіздігі» атап өтілген.

Ішкі сұраныстың динамикасы қосымша маңызға ие болды. Тауарлық газдың тұтынуы аудандарды газификациялаудың одан әрі жүруі, жаңа тұтынушыларды қосу, өнеркәсіп пен газдық электр қуатының дамуымен бірге артып келеді. Тауарлық газдың профицитінің көлемі алдыңғы газ саласын дамыту жоспарының параметрлерімен салыстырғанда азайып келеді. Мұндай динамика ішкі тұтыну мен қолжетімді ұсыныстың көлемдерінің айырмашылығының біртіндеп азаюын көрсетеді, бұл тауарлық газдың ішкі тұтыну мен ұсынысының балансын одан әрі бақылау қажеттігін тудырады. 

Геологиялық барлау, газ өндіру және өңдеу саласындағы жобалардың инвестициялық тартымдылығы, соның ішінде газды ішкі нарықта сатудың экономикалық параметрлеріне де байланысты. Қазіргі тиімділік параметрлері мен жоғары капитал сыйымдылығының жағдайында саланың көптеген жобалары мемлекет пен ұлттық компаниялардың қатысуымен жүзеге асырылады. Саланы дамытудың болашақтағы бағыттарының бірі — тауардың қолжетімділігін сақтай отырып, жобалардың инвестициялық тартымдылығын қолдайтын бағалық және өзге де экономикалық жағдайларды қалыптастыру болып табылуы мүмкін.

2025–2029 жылдарға арналған газ саласын дамытудың жаңа кешенді жоспары ішкі бағалардың өсуін шектеуге байланысты қолданыстағы баға тұжырымдамасын жетілдіру шараларын қарастырады. Газдың болжамды балансының және ішкі бағалардың өзгеру графигінің, сондай-ақ ішкі нарықта газды сатудың тиімділікке қол жеткізу мерзімдерін анықтауға мүмкіндік беретін есептеулердің одан да нақтырақ ұсынылуы жобалардың экономикалық тиімділігінің толық бағалауына және олардың инвесторлар үшін тартымдылығын арттыруға ықпал етуі мүмкін.